چون سال اربع و ثلاثين و ثلاث مائة در آمد ، قائم از مهديه به عزم مصر بيرون آمد ؛ و هرچه داشت همه به لشكريان ايثار كرد ؛ ايشان اتفاق كردند و ابو يزيد را منهزم و مضطر گردانيدند و در خانه‌هاى او افتادند و بر خيام او ظفر يافتند . در آن اطعمه و ارزاق فراوان ديدند . قائم بر عقب منهزمان برفت . ايشان رجوع كردند و بر قائم حمله بردند ؛ چنان‌كه ابو يزيد مأيوس و منهزم به سوسه افتاد و آن را حصار داد و منجنيق‌ها بر كار كرد و خلقى را بكشت . اتباع قائم او را « دجال » نام نهادند ، به سبب آن‌كه در ملاحم آورده‌اند كه دجال بر مهدى يا بر قائم خروج كند . و در اين [ سال ] ، ميان كسان معز الدوله ، [ كه ] حاكم عراق بودند ، و محمد بن طوعوج ، صاحب مصر ، به سبب خطبه در مكه ، جنگ افتاد . عاقبت بر معز الدوله مقرر شد ، بعد از او بر طوعوج « 1 » . و قائم در اثناى اين فتنه‌ها و حروب وفات يافت ، روز يكشنبه سيزدهم شوال سنهء اربع و ثلاث و ثلاث مائة . مدت خلافت او دوازده سال و هفت ماه بود ، و مدت عمرش 55 سال . و هفت سرارى داشت ، و هفت پسر . و ايشان : ابو طاهر اسماعيل المنصور باللّه ، كه والى خلافت بود بعد از پدر ؛ و ابو عبد اللّه جعفر ، كه به مصر وفات يافت ؛ و حمزه و عدنان و ابو كنانه « 2 » . و هر سه به مغرب متوفا شدند . ذكر خلافت المنصور باللّه ، خليفه سوم و او ابو طاهر « 3 » اسماعيل بن القائم بامر اللّه بن المهدى علوى ، مولد او به مهديه در سنهء اثنتين و ثلاث مائة بود . بعد از واقعهء [ پدر ] « 4 » ، در شوال سنهء اربع و ثلاث و ثلاث مائة ، بر او بيعت كردند . و به منصوره فرو آمد و آن را وطن خود ساخت . در سنهء سبع و ثلاث . و او به غايت فصيح و بليغ بود ؛ بعيد الغور ، صاحب ذهن و فطنت ، نيكو حدس و فهم ؛ چنان‌كه خطبهء مصنوع بر سبيل [ ارتجال و بداهت ] « 5 » بر فراز منبر انشا كردى و خطبه [ 12 ] او هنوز در مغرب مشهور باشد . و ابو عبد الرحمان نسفى در تاريخ آورده است كه ابو جعفر احمد بن محمد مرورودى گفت روزى دجال هزيمت شد ، و من با المنصور باللّه مىرفتم و در دست او دو

--> ( 1 ) . اين مطلب در مجمع م نيامده ولى در مجمع د هست درست مانند ص و عبارت به قياس تصحيح شد . ( 2 ) . مجمع د و ص و زبده : ابو كنامه ؛ مجمع م : ابو كنانه . در كتب تاريخ ابو كنانه نوشته شده است - اتعاظ الحنفا ، ص 127 . ( 3 ) . ص : ابو طاهر بن اسماعيل ؛ مجمع د و م درست است . ( 4 ) . مجمع م ، د . ( 5 ) . مجمع م : خطبهء مصنوع مناسب وقت ارتجالا ؛ مجمع د : مصنوع بر سبيل ارتجال .